Archief

Voorjaar 2024

Lezing 22 januari: Renée van Riessen over het denken aan de ander. Filosofie, religie en mystiek bij Levinas.
Filosofe en dichter Renée van Riessen trakteerde ons bij de start van het voorjaarsseizoen 2024 op een mooie introductie van Emmanuel Levinas  

(1906-1995).  Deze wijsgeer plaatste vraagtekens bij bepaalde filosofische opvattingen zoals egoïsme als drijfveer, mensen als concurrenten van elkaar en moraal als nutteloze bezigheid. Levinas uitte kritiek op totalitair denken en op het uitsluiten van de ander.  Zijn filosofie bewoog zich heen en weer tussen het Griekse en Joodse denken en zo pendelde de lezing ook tussen filosofie en theologie. De A/ander kan ons iets nieuws leren over de gedeelde werkelijkheid. Nabijheid en transcendentie liggen dicht bij elkaar in het werk van Levinas. Dat opende bij onze spreekster de weg naar mystiek en ook naar poëzie. Meer weten? Zie haar boek:  Van zichzelf bevrijd. Levinas over transcendentie & nabijheid (Sjibbolet, Amsterdam 2019). 
 

Najaar 2023


Lezing 27 november, Dr. Thijs Lijster over de meenten, wat we gemeen hebben.
Thijs Lijster richtte voor een ruim publiek zijn aandacht op de ‘meenten’ (commons), een concept waar de laatste jaren veel belangstelling voor is in de politieke filosofie en economie. Elinor Ostrom heeft er in 2009 zelfs een Nobelprijs voor gekregen. De meent (of ‘het gemeen’) is een goed of bron dat niemands bezit is, maar waar iedereen gebruik van kan maken. Volgens Thijs Lijster fungeert het als bruikbaar alternatief naast het klassieke onderscheid tussen het puur publieke en het private. Bovendien veronderstelt de meent een alternatief mens- en wereldbeeld, dat ons een uitweg kan bieden uit de crisis van het neoliberalisme.

Thijs Lijster is als theoretisch filosoof verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Antwerpen een productief schrijver. Zijn boeken De grote vlucht inwaarts (2016) en Kijken, proeven, denken (2019) werden genomineerd voor de Socrates wisselbeker. In de reeks Nieuw Licht publiceerde hij het pamflet Verenigt U! Arbeid in de 21e eeuw. In oktober 2022 verscheen zijn boek Wat we gemeen hebben bij de Bezige Bij. Wie zijn lezing nog eens wil nakijken, kan hier terecht.



Lezing 16 oktober. Prof. Theo de Wit over 

Natiestaten, rechtsstaten, schurkenstaten.
De oorlogen tussen Rusland en Oekraïne en die tussen Israël en Hamas schudden Europa wakker uit een lange periode van vrede en voorspoed. Deze oorlogen vormden het decor voor een fundamentele behandeling door Theo de Wit over het recht van  soevereine staten om oorlog te voeren. Wie bepaalt of een staat souverein is? Waar komt dat vandaan? En is er een verschil tussen staten of staatsvormen met een parlementaire democratie of een dictator aan het hoofd?  Theo de Wit nam ons mee in een uur lang betoog naar antwoorden in de politieke filosofie.

Belangrijk begrip in dit complexe onderwerp is het tweetal rede (ratio) en wil (voluntas). Niet de ‘waarheid’ van de rede is beslissend, maar de wil van de meerderheid van de bevolking. Dat veronderstelt een zekere eenheid, homogeniteit of patriottisme. En, zoals onze inleider toevoegde, de wil tot handelen, hetgeen dan weer een staat tot een souvereine (= zelfstandige) actor maakt op het politieke wereldtoneel.  

Voor wie het allemaal nog 'ns wil nalezen, heeft Theo de Wit zijn lezing voor ons beschikbaar gesteld. Klik hier.



Lezing 18 september. Anouk de Jong over AI. Kans of kwelgeest?

Promovenda aan de Universiteit Twente Anouk de Jong nam ons mee in de wondere wereld van artificiële intelligentie oftewel AI. Zij slaagde er in om het geïnteresseerde publiek op een nuchtere en gedegen wijze te informeren over het fenomeen en duidelijke richtlijnen toe te lichten, hoe de snelle ontwikkelingen van dit werkveld kunnen worden (bij)gestuurd. Privacybescherming is zeker één van deze richtsnoeren. Het was mooi om te merken hoe concrete voorbeelden uit de beroepspraktijk van journalisten, medici en de politiek aanspraken bij de bezoekers en voor debat zorgden. Voor wie het allemaal nog 'ns wil nalezen, heeft Anouk de Jong haar lezing voor ons beschikbaar gesteld. Klik hier.

Voorjaar 2023

Lezing 16 mei door Iemke Epema over de godsdienstfilosofie van Charles Taylor
Hoe gaat een liefhebber van wijsheid – een filosoof – om met geloof en religie?  Voor veel mensen is de zoektocht naar hoe een zinvol leven te leiden onverminderd groot.  De mens zoekt naar inzicht dat hem/haar/die kracht, vreugde, richting en vervulling biedt, een belangrijk thema voor het Filosofisch Café Zwolle.
Dr. Iemke Epema nam ons mee in het fascinerende werk van de Canadese filosoof Charles Taylor (1932). Hij bestudeerde hoe onze huidige moderne maatschappijen zich hebben los gemaakt van het christelijk geloof. Dat heeft geleid tot een magistraal boek, genaamd Een seculiere tijd (A secular age).  Iemke is in 2018 gepromoveerd op het transformatieproces dat onze samenleving heeft doorgemaakt en nog steeds ondergaat. Pittige kost, maar wel iets waarop we dankzij haar inleiding goed met elkaar in gesprek konden. Haar presentatie is hier te downloaden. In een van de leesgroepen hebben over dit onderwerp het boek van De Boer en Groot Religie zonder God (2013) besproken. Dit is alleen tweedehands nog verkrijgbaar,

Gesprek 13 april 2023 met kunstenaars Marit Otto en Corine Aalvanger over project [Re]clamed} artspace
In de maand van de filosofie 2023 richtten wij het gesprek op de vraag hoe het weerloze en waardevolle zich kan weren tegen de harde cijfers van verdienste, prestige en succes. En vooral hoe waarde weer zijn inhoudelijke betekenis krijgt. Een drietal Zwolse kunstenaars (Herbert Alfonso was de derde) startten in 2022 het project: [re]clamed} artspace. Op een creatieve en kunstzinnige manier vroegen zij aandacht voor het thema: waarde en weerloosheid. De interactie tussen beeld, taal, toepassing en gebruiker werd op een bijzondere manier belicht.
Nelly Sporre bevroeg hen over het doel van het project en welke vragen het opriep bij hen zelf en wat de ongemakkelijke verhouding tussen kunst en commercie betekende voor de toeschouwers. Dat leverde een boeiende discussie op. We herhalen hier nog eens hun onderstaande oproep: In het project [RE]CLAMED ARTSPACE gaat het om de verhoudingen tussen commerciële en autonome beeldtaal en hun gemeenschappelijkheid, tot elkaar en tot het publiek?
Aantal bezoekers: 35.

Lezing  15 maart 2023 Ronald Wolbink over de stoïcijnse uitdaging.

Bestuurslid en praktisch filosoof Ronald Wolbink nam ons mee in de stoïcijnse traditie. Het draait allemaal om de ' Onverschilligheden'. De rijkdom van goed leven, gemoedsrust, morele integriteit. Die vind je niet buiten jezelf, die moet je zelf ontwikkelen. Dat leert je omgaan met het lot. En het is een begaanbare weg voor de mens die ook bijdraagt aan een betere wereld, zonder overmatige consumptie, gemak, gewin en genot.  De stoïcijnen dagen ons uit om hier kritisch naar te kijken en bieden ons een aantal gedachten die een inspiratiebron zijn voor het op zoek gaan naar een uitweg. Ontwikkel de zogeheten kardinale deugden van wijsheid, matigheid, rechtvaardigheid en moed. Ontwikkel je zelf door regelmatig te reflecteren op wat je denkt en meemaakt, of door het navolgen van voorbeelden en door zelf je kennis en ervaring te delen met anderen. 
Aantal bezoekers: 45.

 

Gesprek 23 februari 2023 met Karel van Haaften
Kun je van Socrates iets leren over Eros? Socratisch gespreksleider Karel van Haaften vertaalde de tekst over de schoonheid en de waarheid uit het werk van Plato en Ronald Wolbink ging met hem hierover in gesprek. In de dialoog Symposium van Plato vertelt Socrates over een ontmoeting met Diotima, een waarzegster. Hier kwamen klassieke vragen aan bod. Wat is voor jou de betekenis van je leven? Welke filosofische vragen heb je daarbij? En wat heb je nodig om tot bloei te komen?  In dit gesprek ging het over wat we kunnen leren over de halfgod Eros. Hij was een kind van overvloed en armoede, zijn hele leven op zoek naar vervulling, terugval en weer verder. We leerden dat we altijd op zoek zijn in het leven naar wat je aanspreekt, waardoor je geraakt wordt. Schoonheid en goedheid hebben dezelfde betekenis en geven je ziel rust en tevredenheid.
Aantal bezoekers: 50.


Lezing 26 januari 2023 Michel Dijkstra
De voor ons bekende inleider Michel Dijkstra wijdde het voorjaarsseizoen 2023 op de nieuwe locatie Odeon in met een lezing over taoïsme. Doe het niet-doen, was het motto.  Volgens deze Chinese filosofie moet je de zin van het leven niet buiten of boven het aardse bestaan zoeken, maar juist er middenin. Tijdens zijn lezing ging Michel Dijkstra in op het ontstaan van het taoïsme tegenover het confucianisme en het belang van een balans tussen ying en yang. Daarvoor gaf hij de toehoorders te denken aan de hand van een aantal teksten uit de mysterieuze Daodejing en de humoristische Zhuangzi. Het gaf veel stof tot nadenken tijdens en na de lezing in het café van Odeon! Wie meer wil weten hierover, zie de website: www.micheldijkstra.info .

Aantal bezoekers: 50 (maximum vanwege capaciteit zaal).

Seizoen najaar 2022

Lezing 21 november over Spinoza
Theo van der Vliet
heeft de lezing over Spinoza overgenomen van de door ziekte afwezige Miriam van Reijen. Zijn waardering voor deze eigenzinnige filosoof wist hij goed aan het publiek over te brengen.  Spinoza wordt wel als Nederlands grootste filosoof (1632-1677) beschouwd.  Hij blijft een bron van inspiratie, binnen en buiten Nederland. 

 

Spinoza’s uitgangspunt is dat de werkelijkheid niet zichzelf kan verklaren en daarom een dragende grond moet hebben. En dat is God, Iemand die alles bepaalt zonder zelf bepaald te worden. Die oneindig is en volmaakt, want anders is er toch weer Iets dat dat wel is. God staat echter niet, zoals de joods-christelijke traditie gelooft, boven de natuur. Anders zouden er twee dragende gronden zijn. Nee, de natuur maakt deel uit van het goddelijke, is een wezenseigenschap. Het denken van de mens is daar ook een bestaansvorm van, is daarin gegrond. 

 Op basis van intuïtie en logisch redeneren kwam Spinoza tot een totaal ander mensbeeld dan het traditionele joods-christelijke uit zijn tijd. Dat vernieuwende beeld is in zijn tijd zwaar bekritiseerd, maar heeft tot op de dag van vandaag veel generaties geïnspireerd. 
Aantal bezoekers: 60.


Lezing 17 oktober 2022 Marja Havermans
Filosofe en ervaringsdeskundige Marja Havermans nam ons mee over haar recente boek ‘Sterven als een stoïcijn’. In haar lezing legde zij uit hoe het de principe "aanvaarden" uit de stoïcijnse filosofieschool wijlen haar man en haar heeft geholpen in het ziekteproces tot en met een definitief einde en afscheid.

Marja gebruikte thema’s en citaten uit de stoïcijnse filosofie om haar verhaal te vertellen. Ze ging in op het stoïcijnse principe van het inzetten van je verstand bij het omgaan met emoties. Ook de stoïcijnse deugden kwamen aan bod, hoe ze kunnen helpen het lot te aanvaarden. Tot slot ging het ook over waardig sterven en hoe aanvaarden helpt bij het vinden van gemoedsrust. Het was een ingetogen lezing die veel reacties opriep en tot vragen stemde.
Aantal bezoekers: 50.
Wie meer wil weten, zie: www.filosofischegesprekken.nl .

Lezing 26 september Jan Warndorff
Op 26 september werd de aftrap voor het lezingseizoen 2022-2023 gegeven door schrijver en denker Jan Warndorff. Hij sprak over zijn nieuwste boek : Ik ben de wereld. Eerder schreef hij ‘Geen idee’, filosofie van het boerenverstand. Dankzij enige bekendheid vanuit een paar leesgroepen in het voorjaar, ontstond een mooi gesprek over zijn gedachten. Eén van de vragen ging over het gemis aan een Groot Verhaal voor de mens. Hoe konden we dan samen werken aan een betere wereld? Volgens de inleider werd zo'n verhaal mogelijk voor het individu als vorm en inhoud bij elkaar komen. Daarbij wees hij op het belang van Lief Hebben. Gevoel is datgene wat het verschil moet maken. Zodra iets tot een zaak wordt, verdwijnt de persoonlijke betrokkenheid en verhouding. De Spaanse filosoof Ortega y Gasset noemt dat het "Sint Juttemisdenken: in de toekomst zullen dingen wel opgelost worden." Nee dus, er is harmonie nodig tussen het ik en de wereld. Anders wordt het niks met ons mensen in een andere toekomst dan nu. Voor meer informatie zie www.janwarndorff.nl . Aantal bezoekers: 40.

Diverse City Festival
Op vrijdagavond 23 september was het Filosofisch Café Zwolle aanwezig op het Diversecity Festival in het Academiehuis Grote Kerk. Mooie ambiance, waarin wij een filosofisch gesprek mochten begeleiden met een groep jongeren. Het thema was de waarde van Stoïcijns denken voor hier en nu. Onder leiding van Ronald Wolbink werden prangende vragen gesteld en voorlopig beantwoord. 


Stadsfestival 2-4 september 2022
Op 2,3, en 4 september vond het Stadsfestival plaats in Zwolle. De organisatie had ons benaderd om een bijdrage te leveren. We hielden twee bijeenkomsten met een socratisch gesprek en een groepsbijeenkomst rondom filosofische vragen. En dat trok ook weer nieuw publiek.

Seizoen voorjaar 2022

Maandag 2 mei
De slotavond in het seizoen 2021-2022 op maandag 2 mei stond in het teken van een heus debat tussen onze welbekende filosofievrienden Theo van der Vliet en Karel van Haaften. Centrale vraag was of de beweging van de Moderne Devotie in de middeleeuwen van de IJsselstreek, en daarmee ook de beroemde Zwollenaar Thomas a Kempis, sterker door het Stoïsche denken beïnvloed is dan tot nog toe werd gedacht? 
Beide geestelijke stromingen, de Stoa uit de Klassieke Oudheid en de Moderne Devotie eind 14e tot half 16e eeuw, waren er op uit de mens onthecht en innerlijk vrij te maken, met verschillende doelstellingen evenwel. 

Bij de Stoa was dat een leven, gebaseerd op de rede en op klassieke deugden als gematigdheid, wijsheid en rechtvaardigheid, waardoor je bij alle wisselingen van het lot je gemoedsrust (apatheia) en je geestelijke onafhankelijkheid (autarkeia) kon bewaren. Bij de Moderne Devotie was dat een leven volgens de christelijke deugden als geloof, nederigheid, zondebesef en naastenliefde, waardoor je rust kunt vinden in God. 

Maar op het punt van de innerlijke vrijheid via deugdbeoefening kwamen beide stromingen met elkaar overeen.


Beide opponenten bogen zich dus onder leiding van Gijs Jonkers over de vraag of de Moderne Devotie toch niet meer beïnvloed is door het Stoïsche denken met zijn nadruk op rede en klassieke deugden dan men tot nu toe dacht en daardoor zelfstandiger stond ten aanzien van de kerk en haar leer dan toen wenselijk was? Dat leverde een levendig debat op tussen de beide inleiders, maar ook met het publiek. Vooralsnog ontliepen voor- en tegenstanders van de stelling elkaar niet veel, wellicht omdat er toch wel wat stoïcijnse blikken werden uitgewisseld tussen beide heren. Dit debat smaakte naar meer en brengt ook oude leerscholen tot leven voor de moderne mens. Wie het allemaal nog wil nalezen, kan hier terecht.
Aantal bezoekers: 40.



Dinsdag 26 april
trad associate lector bij Hogeschool Windesheim Marcus Popkema aan in de Stadkamer. Hij nam het publiek mee in de vraag wat het ‘goede leven’ is in de hedendaagse door techniek bepaalde samenleving, en op welke wijze mensen hieraan vorm kunnen geven? Dat gebeurde aan de hand van voorbeelden van alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals de stoeprand.
Verrassend was hoe bij de technische opleiding Infrastructuur en Ruimtelijke Ordening studenten bewust worden gemaakt van ethische aspecten in het ontwerp  van de ruimtelijke inrichting. Voor wie het allemaal nog eens rustig wil nalezen, is de presentatie van Marcus hier beschikbaar.
Aantal bezoekers: 35.



Op maandag 21 maart 2022 is Josette Daemen onze spreker geweest. Ze is promovenda aan het Instituut Politieke Wetenschap te Leiden en hield haar verhaal over de rol van de filosofie in het publieke debat. Zij nam ons mee in een boeiend betoog over de verhouding tussen de begrippen veiligheid en vrijheid. Dat zijn beide grondrechten en die hebben in de afgelopen periode meerdere malen onder druk gestaan. En dat is ernstig. Een grondrecht kan alleen worden ingeperkt als er een hele reden voor is. Dat zette ze theoretisch en praktisch uit een aan de hand van het recente coronabeleid. 
Zij stelde dat filosofen niet alleen de taak hebben om te reflecteren op ‘wat is’, maar ook nodig zijn om de vraag te beantwoorden ‘wat zou moeten zijn’? Daarbij heeft de filosoof - net zoals alle inwoners in een land - de kans om er voor te zorgen dat vrijheid ten goede kan komen aan veiligheid. Dat betekent dat ook veiligheidsmaatregelen op een democratische wijze tot stand moeten komen. De tijd zal het leren, maar haar indruk is dat de democratie op dit punt tekort heeft geschoten. Concrete dilemma's kwamen voorbij in de discussie: de capaciteit van de zorg, het gebrek aan kennis over het virus en de gevolgen in de beginperiode, het uitstel van operaties omdat de IC-bedden bezet waren door coronapatiënten. 
Aantal bezoekers: 40.



Op maandag 21 februari in De Stadkamer en donderdag 24 februari in het Academiehuis Grote Kerk hield Gijs Jonkers (lid van ons bestuur en voormalig docent klassieke talen en filosofie) een levendige inleiding over het boek De menselijke conditie van de Duitse filosofe Hannah Arendt. Zij werd bekend o.a. door haar verslag van het Eichmannproces in 1963. In haar boek The Human Condition - de Menselijke Conditie - maakt Hannah Arendt onderscheid tussen werken, arbeiden en handelen en ontvouwt ze een eigen visie op wat ‘actief leven’ is. Ze stelt daarbij de vragen als: Welke betekenis hebben mijn bezigheden? Welke vrijheid heb ik en welke verantwoordelijkheid? Moet ik mij met politiek bezighouden? Deze en andere vragen dienden als intro voor twee avonden met interessante discussies.
Aantal bezoekers: 60.



Seizoen najaar 2021


Maandag 8 november 2021
Met een groep van 25 mensen hebben we een filosofische dialoog gehouden.  Voorbeelden vonden wij in de aan corona-gelieerde onderwerpen en vragen: moet er een vaccinatieplicht komen? Is een verplichte "corona-pas", al dan niet, te rechtvaardigen? Als de ic-capaciteit op een gegeven moment ontoereikend is, moeten er dan selectiecriteria komen, en zo ja op grond van welke criteria moet er dan geselecteerd worden en waarom?  


Maandag 25 oktober 2021 = geannuleerd
De lezing van Josette Daemen wordt wegens omstandigheden verplaatst naar een later moment in het seizoen. 

Maandag 20 september 2021
Gelatenheid, oftewel Gelâzenheit in het middelhoogduits, een centraal thema in de boeiende lezing van Gerard Visser. Hij hield een glashelder betoog over wat dit centrale begrip bij de middeleeuwse priester-filosoof Meester Eckhart uit het Rijnlandgebied inhield.

Gelatenheid staat dan voor een houding, waarbij je ‘het eeuwige’ van een pure ‘ontvankelijkheid’ toelaat in je hart, waardoor je leeft in een ‘eeuwig nu’, zonder ‘vooraf bepaald doel’ en ‘waarom’, geheel vrij van innerlijke hersenspinsels. Een levensfilosofie die zeer veel overeenkomsten vertoont met het taoïsme.

Wie zich hierin verder wil verdiepen, leze het boek van Gerard Visser: Gelatenheid. Gemoed en hart bij Meister Eckhart (2008, tweede oplage 2018). 
Aantal deelnemers via Zoom: 50.


Seizoen 2020 - 2021


Maandag 17 mei 2021 webinar met ondermeer Dennie Boxem en Marit Otto
Prof. Matthijs Schouten, ecoloog en filosoof, hield 19 april de lezing voor het Filosofisch Café over het thema: De natuur was hier. Volgens hem plaatst de huidige crisis op het gebied van klimaat, natuur en virusgevaar ons voor de keus: gaan we door met het uitputten van de aarde of kiezen we voor een radicaal andere omgang ermee? Onze spreker propageerde het idee: Niet alleen denken en praten maar ook doen!

Deze gedachte prikkelde ons om te zoeken naar ideeën van vooral wat jongere mensen in onze omgeving die al leven en denken vanuit deze visie. En dat lukte! Vier bevlogen Zwollenaren deelden met ons hun door de zorg voor natuur en medemens gevormde levensfilosofie en de daaruit voortvloeiende kunst en sociaal ondernemerschap.  We gingen in gesprek met de kunstenaars Dennie Boxem en Marit Otto, beiden in hun atelier. En daar schoven ook Arjan Kok (Fietstaxi o.a.) en Eddy te Rietstap (Cycloon) aan. 
Aantal deelnemers via Zoom: 40.


Maandag 19 april 2021 lezing door Matthijs Schouten
De maand van de filosofie - april - heeft deze keer het thema De natuur was hier. In het Antropoceen-tijdperk heeft de mens de natuur veranderd in wegen, industrieterrein, steden, intensieve veehouderijen, raaigrasweilanden, recreatiecentra en noem maar op. Emeritus professor Matthijs Schouten besprak  hoe wij mensen onszelf zien in relatie tot  de natuur (mens-, natuur- en wereldbeeld. En wat dat betekent voor een weg naar een duurzame toekomst? Onze houding spreekt boekdelen!
Aantal deelnemers via Zoom: 70.


Maandag 15 maart 2021, lezing door Onno Zijlstra
Onno Zijlstra hield een lezing over zijn recente boek Verbeelding. Over waarneming en kunst (uitgever: ArtEz). Daarbij was zijn leidsman  de filosoof Immanuel Kant die in zijn derde Kritiek aandacht heeft gevraagd voor de rol van de verbeelding. De lezing ging over de regels voor het maken en zien van kunst, het begrip schoonheid, de bijdrage van kunst aan betekenisgeving en gemeenschapsvorming. De presentatie vindt u hier.
Aantal deelnemers via Zoom: 50.

Maandag 8 februari 2021, lezing door Dilara Bilgiç
De actualiteit van verkiezingen en 'fake nieuws'  kregen aandacht in de lezing van deze jonge filosofe. Zij ontleedde de actuele politiek door twee kampen te onderkennen. Enerzijds de Socraten die op basis van dialoog waarheid en werkelijkheid beschouwen en anderzijds de Retorici die het begrip waarheid bewust zo neerzetten.
Haar lezing is terug te kijken op: https://www.youtube.com/watch?v=jLrOnzm6z_8
Aantal deelnemers via Zoom: 50.

Maandag 18 januari 2021, lezing door Rob Compaijen
Wat betekent het volgens Kierkegaard om mens te zijn? Deze vraag stond centraal in de lezing van Rob Compaijen. Hij slaagde er in om deze als moeilijk ervaren filosoof glashelder uit te leggen. Kierkegaards ethiek verbindt klassieke en moderne elementen. Datgene wat er al in zit, kan er in het leven uitkomen. Zijn presentatie is op te vragen via een mail aan [email protected].
Aantal deelnemers via Zoom: 70.