Archief

Seizoen 2022

De slotavond in het seizoen 2021-2022 op maandag 2 mei stond in het teken van een heus debat tussen onze welbekende filosofievrienden Theo van der Vliet en Karel van Haaften. Centrale vraag was of de beweging van de Moderne Devotie in de middeleeuwen van de IJsselstreek, en daarmee ook de beroemde Zwollenaar Thomas a Kempis, sterker door het Stoïsche denken beïnvloed is dan tot nog toe werd gedacht? 
Beide geestelijke stromingen, de Stoa uit de Klassieke Oudheid en de Moderne Devotie eind 14e tot half 16e eeuw, waren er op uit de mens onthecht en innerlijk vrij te maken, met verschillende doelstellingen evenwel. 

Bij de Stoa was dat een leven, gebaseerd op de rede en op klassieke deugden als gematigdheid, wijsheid en rechtvaardigheid, waardoor je bij alle wisselingen van het lot je gemoedsrust (apatheia) en je geestelijke onafhankelijkheid (autarkeia) kon bewaren. Bij de Moderne Devotie was dat een leven volgens de christelijke deugden als geloof, nederigheid, zondebesef en naastenliefde, waardoor je rust kunt vinden in God. 

Maar op het punt van de innerlijke vrijheid via deugdbeoefening kwamen beide stromingen met elkaar overeen.


Beide opponenten bogen zich dus onder leiding van Gijs Jonkers over de vraag of de Moderne Devotie toch niet meer beïnvloed is door het Stoïsche denken met zijn nadruk op rede en klassieke deugden dan men tot nu toe dacht en daardoor zelfstandiger stond ten aanzien van de kerk en haar leer dan toen wenselijk was? Dat leverde een levendig debat op tussen de beide inleiders, maar ook met het publiek. Vooralsnog ontliepen voor- en tegenstanders van de stelling elkaar niet veel, wellicht omdat er toch wel wat stoïcijnse blikken werden uitgewisseld tussen beide heren. Dit debat smaakte naar meer en brengt ook oude leerscholen tot leven voor de moderne mens. Wie het allemaal nog wil nalezen, kan hier terecht.
Aantal bezoekers: 40.



Dinsdag 26 april
trad associate lector bij Hogeschool Windesheim Marcus Popkema aan in de Stadkamer. Hij nam het publiek mee in de vraag wat het ‘goede leven’ is in de hedendaagse door techniek bepaalde samenleving, en op welke wijze mensen hieraan vorm kunnen geven? Dat gebeurde aan de hand van voorbeelden van alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals de stoeprand.
Verrassend was hoe bij de technische opleiding Infrastructuur en Ruimtelijke Ordening studenten bewust worden gemaakt van ethische aspecten in het ontwerp  van de ruimtelijke inrichting. Voor wie het allemaal nog eens rustig wil nalezen, is de presentatie van Marcus hier beschikbaar.
Aantal bezoekers: 35.



Op maandag 21 maart 2022 is Josette Daemen onze spreker geweest. Ze is promovenda aan het Instituut Politieke Wetenschap te Leiden en hield haar verhaal over de rol van de filosofie in het publieke debat. Zij nam ons mee in een boeiend betoog over de verhouding tussen de begrippen veiligheid en vrijheid. Dat zijn beide grondrechten en die hebben in de afgelopen periode meerdere malen onder druk gestaan. En dat is ernstig. Een grondrecht kan alleen worden ingeperkt als er een hele reden voor is. Dat zette ze theoretisch en praktisch uit een aan de hand van het recente coronabeleid. 
Zij stelde dat filosofen niet alleen de taak hebben om te reflecteren op ‘wat is’, maar ook nodig zijn om de vraag te beantwoorden ‘wat zou moeten zijn’? Daarbij heeft de filosoof - net zoals alle inwoners in een land - de kans om er voor te zorgen dat vrijheid ten goede kan komen aan veiligheid. Dat betekent dat ook veiligheidsmaatregelen op een democratische wijze tot stand moeten komen. De tijd zal het leren, maar haar indruk is dat de democratie op dit punt tekort heeft geschoten. Concrete dilemma's kwamen voorbij in de discussie: de capaciteit van de zorg, het gebrek aan kennis over het virus en de gevolgen in de beginperiode, het uitstel van operaties omdat de IC-bedden bezet waren door coronapatiënten. 
Aantal bezoekers: 40.



Op maandag 21 februari in De Stadkamer en donderdag 24 februari in het Academiehuis Grote Kerk hield Gijs Jonkers (lid van ons bestuur en voormalig docent klassieke talen en filosofie) een levendige inleiding over het boek De menselijke conditie van de Duitse filosofe Hannah Arendt. Zij werd bekend o.a. door haar verslag van het Eichmannproces in 1963. In haar boek The Human Condition - de Menselijke Conditie - maakt Hannah Arendt onderscheid tussen werken, arbeiden en handelen en ontvouwt ze een eigen visie op wat ‘actief leven’ is. Ze stelt daarbij de vragen als: Welke betekenis hebben mijn bezigheden? Welke vrijheid heb ik en welke verantwoordelijkheid? Moet ik mij met politiek bezighouden? Deze en andere vragen dienden als intro voor twee avonden met interessante discussies.
Aantal bezoekers: 60.



Seizoen 2021

Maandag 8 november 2021
Met een groep van 25 mensen hebben we een filosofische dialoog gehouden.  Voorbeelden vonden wij in de aan corona-gelieerde onderwerpen en vragen: moet er een vaccinatieplicht komen? Is een verplichte "corona-pas", al dan niet, te rechtvaardigen? Als de ic-capaciteit op een gegeven moment ontoereikend is, moeten er dan selectiecriteria komen, en zo ja op grond van welke criteria moet er dan geselecteerd worden en waarom?  


Maandag 25 oktober 2021 = geannuleerd
De lezing van Josette Daemen wordt wegens omstandigheden verplaatst naar een later moment in het seizoen. 

Maandag 20 september 2021
Gelatenheid, oftewel Gelâzenheit in het middelhoogduits, een centraal thema in de boeiende lezing van Gerard Visser. Hij hield een glashelder betoog over wat dit centrale begrip bij de middeleeuwse priester-filosoof Meester Eckhart uit het Rijnlandgebied inhield.

Gelatenheid staat dan voor een houding, waarbij je ‘het eeuwige’ van een pure ‘ontvankelijkheid’ toelaat in je hart, waardoor je leeft in een ‘eeuwig nu’, zonder ‘vooraf bepaald doel’ en ‘waarom’, geheel vrij van innerlijke hersenspinsels. Een levensfilosofie die zeer veel overeenkomsten vertoont met het taoïsme.

Wie zich hierin verder wil verdiepen, leze het boek van Gerard Visser: Gelatenheid. Gemoed en hart bij Meister Eckhart (2008, tweede oplage 2018). 
Aantal deelnemers via Zoom: 50.


Seizoen 2020 - 2021


Maandag 17 mei 2021 webinar met ondermeer Dennie Boxem en Marit Otto
Prof. Matthijs Schouten, ecoloog en filosoof, hield 19 april de lezing voor het Filosofisch Café over het thema: De natuur was hier. Volgens hem plaatst de huidige crisis op het gebied van klimaat, natuur en virusgevaar ons voor de keus: gaan we door met het uitputten van de aarde of kiezen we voor een radicaal andere omgang ermee? Onze spreker propageerde het idee: Niet alleen denken en praten maar ook doen!

Deze gedachte prikkelde ons om te zoeken naar ideeën van vooral wat jongere mensen in onze omgeving die al leven en denken vanuit deze visie. En dat lukte! Vier bevlogen Zwollenaren deelden met ons hun door de zorg voor natuur en medemens gevormde levensfilosofie en de daaruit voortvloeiende kunst en sociaal ondernemerschap.  We gingen in gesprek met de kunstenaars Dennie Boxem en Marit Otto, beiden in hun atelier. En daar schoven ook Arjan Kok (Fietstaxi o.a.) en Eddy te Rietstap (Cycloon) aan. 
Aantal deelnemers via Zoom: 40.


Maandag 19 april 2021 lezing door Matthijs Schouten
De maand van de filosofie - april - heeft deze keer het thema De natuur was hier. In het Antropoceen-tijdperk heeft de mens de natuur veranderd in wegen, industrieterrein, steden, intensieve veehouderijen, raaigrasweilanden, recreatiecentra en noem maar op. Emeritus professor Matthijs Schouten besprak  hoe wij mensen onszelf zien in relatie tot  de natuur (mens-, natuur- en wereldbeeld. En wat dat betekent voor een weg naar een duurzame toekomst? Onze houding spreekt boekdelen!
Aantal deelnemers via Zoom: 70.


Maandag 15 maart 2021, lezing door Onno Zijlstra
Onno Zijlstra hield een lezing over zijn recente boek Verbeelding. Over waarneming en kunst (uitgever: ArtEz). Daarbij was zijn leidsman  de filosoof Immanuel Kant die in zijn derde Kritiek aandacht heeft gevraagd voor de rol van de verbeelding. De lezing ging over de regels voor het maken en zien van kunst, het begrip schoonheid, de bijdrage van kunst aan betekenisgeving en gemeenschapsvorming. De presentatie vindt u hier.
Aantal deelnemers via Zoom: 50.

Maandag 8 februari 2021, lezing door Dilara Bilgiç
De actualiteit van verkiezingen en 'fake nieuws'  kregen aandacht in de lezing van deze jonge filosofe. Zij ontleedde de actuele politiek door twee kampen te onderkennen. Enerzijds de Socraten die op basis van dialoog waarheid en werkelijkheid beschouwen en anderzijds de Retorici die het begrip waarheid bewust zo neerzetten.
Haar lezing is terug te kijken op: https://www.youtube.com/watch?v=jLrOnzm6z_8
Aantal deelnemers via Zoom: 50.

Maandag 18 januari 2021, lezing door Rob Compaijen
Wat betekent het volgens Kierkegaard om mens te zijn? Deze vraag stond centraal in de lezing van Rob Compaijen. Hij slaagde er in om deze als moeilijk ervaren filosoof glashelder uit te leggen. Kierkegaards ethiek verbindt klassieke en moderne elementen. Datgene wat er al in zit, kan er in het leven uitkomen. Zijn presentatie is op te vragen via een mail aan infofilocz@gmail.com.
Aantal deelnemers via Zoom: 70.